Misschien herken je het wel. Je kind kan alles vertellen over dinosaurussen, planeten of dieren, kent ingewikkelde namen en legt precies uit hoe iets werkt. Maar tijdens het lezen struikelt het juist over kleine woorden als de, het, van, als of omdat. De ene keer worden ze goed gelezen, de volgende keer overgeslagen, verwisseld of verkeerd gelezen. Ook volwassenen met dyslexie kunnen dit herkennen. Ze begrijpen ingewikkelde onderwerpen en gebruiken dagelijks allerlei woorden, maar merken dat juist die kleine woorden tijdens het lezen of schrijven problemen blijven geven. Dat kan vreemd lijken, want hoe kan iemand een moeilijk woord zonder problemen lezen en vervolgens vastlopen op een woord van maar twee of drie letters? Binnen de visie van Ron Davis wordt daarvoor gekeken naar de betekenis die een woord voor iemand heeft en de verwarring die kan ontstaan wanneer die betekenis niet duidelijk is.
Waarom kleine woorden lastig zijn bij dyslexie
Volgens de visie van Ron Davis denken veel mensen met dyslexie sterk in beelden. Bij sommige woorden is het gemakkelijk om je iets voor te stellen. Lees bijvoorbeeld eens het woord fiets. Waarschijnlijk verschijnt er meteen een fiets in je gedachten, misschien zelfs je eigen fiets. Bij het woord boek gebeurt iets vergelijkbaars. Je weet wat het betekent en kunt je er zonder veel moeite een voorstelling van maken. Bij zulke woorden komen het geschreven woord en de betekenis gemakkelijk bij elkaar. Binnen de Davis-visie wordt ervan uitgegaan dat dit voor iemand die sterk visueel denkt een belangrijke manier kan zijn om informatie te verwerken. Op de pagina over beelddenken lees je meer over deze manier van denken.
Maar probeer nu eens hetzelfde met woorden als de, het, van, als, of en omdat. Je kent deze woorden en gebruikt ze waarschijnlijk iedere dag, maar het is veel moeilijker om er één duidelijk beeld bij te vormen. Je kunt een fiets voor je zien, maar wat zie je bij het woord of? Binnen de Davis-methode wordt ervan uitgegaan dat zulke woorden verwarring kunnen oproepen wanneer de betekenis ervan onvoldoende duidelijk is. Het gaat er niet om dat iemand het woord nooit eerder heeft gezien of niet weet hoe het uitgesproken wordt. Ook een bekend woord kan tijdens het lezen steeds opnieuw problemen geven wanneer de betekenis ervan onvoldoende houvast biedt.
Een woord lezen is niet hetzelfde als het begrijpen
Een woord correct kunnen lezen betekent niet automatisch dat de betekenis ervan ook wordt meegenomen. Wanneer dat bij meerdere kleine woorden in een zin gebeurt, kan het steeds moeilijker worden om te begrijpen wat er precies staat. Een kind kan een tekst technisch goed lezen en toch aan het einde van de bladzijde nauwelijks weten waar het over ging. Ook volwassenen kunnen dit herkennen wanneer ze een zin meerdere keren moeten lezen voordat de betekenis duidelijk wordt. Juist kleine woorden als als, omdat, voor en na spelen hierin een belangrijke rol. Ze geven bijvoorbeeld aan hoe gebeurtenissen met elkaar samenhangen, wanneer iets gebeurt of onder welke voorwaarde iets geldt. Wanneer die betekenis ontbreekt, kan de boodschap van een hele zin veranderen of verloren gaan.
Wat aan de buitenkant een leesfout of concentratieprobleem lijkt, kan volgens de Davis-visie daarom ook samenhangen met verwarring over de betekenis van woorden. Het is dan interessant om te onderzoeken waar iemand tijdens het lezen de draad kwijtraakt en of de betekenis van de afzonderlijke woorden voldoende duidelijk is. Een tekst begrijpen vraagt immers meer dan woorden kunnen uitspreken. Je moet ook begrijpen hoe die woorden samen betekenis vormen. Dat verklaart waarom aandacht voor kleine woorden binnen de Davis-benadering een plaats heeft bij het werken aan begrijpend lezen.
Waarom extra oefenen niet altijd genoeg is
Misschien herken je dat bepaalde kleine woorden al heel vaak zijn geoefend, maar tijdens het lezen toch problemen blijven geven. Herhaling kan helpen om woorden steeds gemakkelijker en sneller te herkennen, maar wanneer de betekenis ervan onvoldoende duidelijk is, hoeft vaker oefenen de verwarring niet vanzelf op te lossen. Een kind kan een woord tientallen keren goed lezen en er op een ander moment toch weer over struikelen. Ook volwassenen kunnen merken dat woorden die ze al hun hele leven kennen tijdens het lezen of schrijven moeilijk blijven.
Binnen de Davis-methode wordt daarom niet alleen gekeken naar hoe vaak iemand een woord goed of fout leest, maar ook naar de betekenis ervan. Begrijpt iemand werkelijk wat het woord betekent en welke rol het in een zin speelt? Door daar aandacht aan te besteden, wordt onderzocht waar de verwarring ontstaat en wat nodig is om die weg te nemen. Dat sluit aan bij een belangrijk uitgangspunt van Eindelijk Duidelijk: eerst begrijpen wat er gebeurt en van daaruit verder leren.
Hoe krijgen kleine woorden betekenis binnen de Davis-methode?
Binnen de Davis-methode krijgen woorden die verwarring oproepen gerichte aandacht. In plaats van een woord steeds opnieuw te lezen of uit het hoofd te leren, wordt onderzocht wat het precies betekent. Daarbij wordt onder andere met klei gewerkt. Een kind of volwassene maakt zelf een voorstelling van de betekenis en vormt ook de letters van het geschreven woord. Zo wordt niet alleen aandacht besteed aan hoe het woord eruitziet, maar ook aan wat het betekent.
Het gaat daarbij niet om het namaken van een standaardvoorbeeld. Bij een woord als als of van wordt eerst onderzocht welke betekenis het heeft, waarna iemand daar zelf een passende voorstelling van maakt. Op die manier worden de betekenis, de eigen voorstelling en het geschreven woord met elkaar verbonden. Wil je meer weten over deze werkwijze? In het blog Waarom wordt er bij de Davis-methode met klei gewerkt? lees je waarom klei binnen de begeleiding wordt gebruikt.
Begrijpen komt vóór onthouden
Het zijn niet altijd de lange of moeilijke woorden waar iemand met dyslexie tijdens het lezen op vastloopt. Soms zijn het juist de kleine woorden waar we nauwelijks bij stilstaan, terwijl die een belangrijke rol spelen in de betekenis van een zin. Door niet alleen te kijken naar welke woorden verkeerd worden gelezen, maar ook te onderzoeken waar tijdens het lezen de betekenis verloren gaat, ontstaat meer inzicht in wat er gebeurt. Niet iedereen met dyslexie heeft om dezelfde reden moeite met kleine woorden, maar wanneer ze regelmatig worden overgeslagen, verwisseld of verkeerd gelezen, kan het zinvol zijn om ook naar het begrip van die woorden te kijken.
Binnen de Davis-methode staat daarom niet alleen het herkennen en onthouden van woorden centraal, maar vooral het begrijpen van hun betekenis. Wil je meer weten over deze manier van werken? Op de pagina over de Davis-methode lees je meer over de achterliggende visie. Ben je benieuwd hoe deze aanpak bij kinderen wordt toegepast? Dan vind je meer informatie op de pagina Davis Dyslexie Begeleiding voor kinderen.