Dyscalculie
Als rekenen maar moeilijk blijft
Je kind oefent, krijgt extra uitleg en lijkt het soms ook te begrijpen. Maar de volgende dag is het weer weg. Zelfs eenvoudige sommen blijven moeilijk, tafels worden maar niet onthouden en klokkijken lukt ondanks alle uitleg nog steeds niet. Wat gisteren eindelijk duidelijk leek, moet vandaag opnieuw worden uitgelegd. Misschien telt je kind (stiekem) nog steeds op de vingers, raakt het de draad kwijt zodra een som iets verandert of weet het niet meer hoe het moet beginnen. Steeds vaker hoor je: ‘Ik kan gewoon niet rekenen.’
Ondertussen zie je hoeveel moeite je kind doet. Hoe het blijft proberen, terwijl klasgenoten allang verder zijn. Je kind ziet steeds meer op tegen de rekenles, schaamt zich wanneer anderen een antwoord meteen weten of raakt overstuur bij het maken van huiswerk. Ook het werkgeheugen kan een rol spelen: een tussenuitkomst onthouden terwijl je verder rekent, kan dan al een hele opgave zijn. Als ouder blijf je uitleggen, helpen en aanmoedigen, maar ondertussen groeit de onzekerheid. Want hoe kan het dat iets wat zo vaak is geoefend, toch steeds opnieuw moeilijk blijft? En vooral: wat heeft je kind nodig om eindelijk verder te komen?
Ook als volwassene kun je hier nog dagelijks tegenaan lopen. Misschien heb je op school al veel moeite gehad met rekenen en heb je manieren gevonden om lastige situaties te vermijden. Maar tijdens je werk, opleiding of in het dagelijks leven merk je hoeveel energie rekenen nog steeds kost. Een korting uitrekenen, inschatten hoeveel tijd je nodig hebt, omgaan met geld of een rekentoets halen kan behoorlijk lastig zijn. Misschien gebruik je voor bijna alles een rekenmachine of laat je belangrijke berekeningen liever door iemand anders controleren. Je hebt ermee leren leven, maar zou graag willen begrijpen waarom rekenen zo moeilijk blijft en of daar nog iets aan te veranderen is.
Dyscalculie is meer dan slecht zijn in rekenen
Dyscalculie is een specifieke leerstoornis waarbij ernstige en hardnekkige problemen met rekenen en het werken met getallen blijven bestaan. Je kunt grote moeite hebben met het begrijpen van hoeveelheden, het onthouden van eenvoudige sommen en tafels of het herkennen van verbanden tussen getallen. Ook klokkijken, omgaan met geld en het inschatten van tijd kunnen problemen opleveren. Wat voor anderen vanzelfsprekend lijkt, kan iedere keer opnieuw een grote opgave zijn. Dat zegt niets over hoe slim iemand is of hoeveel moeite diegene doet.
Niet iedereen met ernstige rekenproblemen heeft dyscalculie. Soms zijn er hiaten ontstaan in de rekenbasis, zijn bepaalde begrippen onvoldoende begrepen of zijn rekenstrategieën aangeleerd zonder te begrijpen waarom ze werken. Ook problemen met het werkgeheugen kunnen het rekenen bemoeilijken. Bij dyscalculie blijven de rekenproblemen ernstig en hardnekkig, ondanks tijdige, deskundige begeleiding die is afgestemd op wat iemand nodig heeft. Om dyscalculie officieel vast te stellen, is gespecialiseerd diagnostisch onderzoek nodig.
Wanneer nog niet duidelijk is waar het rekenen vastloopt, kan een rekenonderzoek helpen om de rekenbasis, mogelijke hiaten en de manier waarop iemand rekent beter in beeld te brengen. Dit onderzoek stelt geen dyscalculie vast, maar kan wel aanknopingspunten bieden voor passende begeleiding.
Als alle extra hulp niet genoeg lijkt
Misschien heeft je kind op school al extra instructie gekregen, werkt het regelmatig met een remedial teacher en oefenen jullie thuis samen verder. Er is al van alles geprobeerd en soms lijkt er eindelijk vooruitgang te zijn. Maar na een tijdje blijken dezelfde problemen toch weer terug te komen. Dat is moeilijk te begrijpen, zeker wanneer iedereen zoveel tijd en energie in het rekenen steekt. Je vraagt je misschien af wat er nog meer nodig is en waarom al die extra hulp niet het gewenste resultaat oplevert.
Als volwassene heb je mogelijk jarenlang geprobeerd om het rekenen onder de knie te krijgen. Misschien heb je extra lessen gevolgd, bepaalde rekenregels uit je hoofd geleerd of manieren bedacht om je te redden zonder veel te hoeven rekenen. Toch merk je dat je vastloopt zodra een berekening anders wordt aangeboden of je meerdere stappen achter elkaar moet uitvoeren.
Rekenen bouwt voortdurend voort op wat eerder is geleerd. Wanneer een onderdeel van de basis onvoldoende wordt begrepen, kan dat ook bij nieuwe rekenstof problemen geven. Iemand kan bijvoorbeeld vastlopen bij breuken, terwijl het eigenlijk nog onvoldoende duidelijk is wat delen betekent of hoe hoeveelheden zich tot elkaar verhouden. Soms lukt het om een stappenplan te onthouden, maar zodra een som anders wordt aangeboden, is niet meer duidelijk wat de volgende stap moet zijn. Door steeds opnieuw dezelfde sommen te oefenen, ontstaat dat ontbrekende begrip niet vanzelf.
Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan de sommen die fout gaan. Waar begint de verwarring? Welke begrippen zijn al duidelijk en welke nog niet? En wordt werkelijk begrepen wat er tijdens het rekenen gebeurt, of worden vooral aangeleerde stappen gevolgd? Door te onderzoeken waar de rekenontwikkeling is vastgelopen, wordt duidelijker waar de begeleiding moet beginnen. Soms betekent dat teruggaan naar eenvoudige hoeveelheden en getallen, ook wanneer iemand op school, tijdens een opleiding of op het werk al met veel moeilijkere berekeningen te maken heeft.
Hoe kijkt de Davis-methode naar dyscalculie?
Binnen de Davis-methode kijken we niet alleen naar de sommen die fout gaan, maar ook naar de manier waarop iemand denkt en leert. De methode gaat ervan uit dat sommige mensen sterk in beelden denken en bij verwarrende informatie gedesoriënteerd kunnen raken. Dat kan volgens de Davis-benadering bijvoorbeeld gebeuren wanneer cijfers, rekensymbolen of abstracte woorden niet duidelijk zijn. Hierdoor kan het lastig worden om de aandacht vast te houden, een volgorde te volgen of te begrijpen wat er tijdens het rekenen gebeurt. Binnen de begeleiding onderzoeken we waar die verwarring ontstaat en hoe je daar zelf meer grip op kunt krijgen.
Het Davis Dyscalculie Programma begint met het aanleren van technieken voor oriëntatie, het reguleren van energie en het loslaten van spanning. Je leert de aandacht bewust te richten, verwarring te herkennen en de aangeleerde technieken te gebruiken wanneer iets niet duidelijk is. Daarna werken we met belangrijke basisbegrippen zoals verandering, tijd en volgorde en bouwen we verder naar hoeveelheden, getallen en rekenbewerkingen. Ook cijfers, rekensymbolen en woorden die bij het rekenen voor verwarring zorgen, krijgen aandacht. Door abstracte begrippen concreet en zichtbaar te maken, ontstaat de gelegenheid om zelf te onderzoeken wat ze betekenen en hoe ze met elkaar samenhangen.
Eerst de basis begrijpen
Voordat we binnen het Davis Dyscalculie Programma met getallen en rekenen aan de slag gaan, werken we aan een aantal belangrijke basisbegrippen. Denk aan verandering, oorzaak en gevolg, tijd, volgorde, orde en wanorde. Het zijn woorden die heel vanzelfsprekend lijken, maar die een belangrijke rol spelen bij het begrijpen van wat er gebeurt. Om te kunnen rekenen, moet je bijvoorbeeld begrijpen dat een hoeveelheid kan veranderen, dat gebeurtenissen in een bepaalde volgorde plaatsvinden en dat een handeling een gevolg kan hebben.
Binnen de Davis-methode maken we deze begrippen concreet door ermee te werken in klei. Je maakt bijvoorbeeld een situatie waarin iets verandert en laat zien hoe het eerst was en wat er daarna gebeurt. Bij volgorde onderzoeken we waarom de ene stap vóór de andere komt en wat er verandert wanneer je die stappen omdraait. Door zelf voorbeelden te maken, erover na te denken en uit te leggen wat je hebt gemaakt, blijft een begrip niet alleen een woord dat je moet onthouden. Het krijgt een betekenis die je zelf kunt onderzoeken en begrijpen. We nemen de tijd om deze begrippen duidelijk te maken en de verbanden ertussen te ontdekken. Daarmee leggen we binnen het programma een basis voor het begrijpen van hoeveelheden, getallen en rekenbewerkingen.
Van hoeveelheden begrijpen naar leren rekenen
Een cijfer herkennen is niet hetzelfde als begrijpen welke hoeveelheid het vertegenwoordigt. Je kunt weten dat dit een 8 is, maar toch moeite hebben met wat acht werkelijk betekent, hoe acht zich verhoudt tot zeven of negen en op welke manieren je acht kunt samenstellen. Daarom werken we binnen het Davis Dyscalculie Programma niet alleen met geschreven cijfers, maar maken we hoeveelheden zichtbaar en tastbaar. Met concreet materiaal, waaronder een honderdveld met balletjes, kun je hoeveelheden bekijken, vergelijken en onderzoeken. Ook besteden we aandacht aan de plaatswaarde van cijfers. Want een 2 betekent iets anders in 25 dan in 52, ook al zijn het dezelfde cijfers.
Vanuit dat begrip gaan we verder met de rekenbewerkingen. Optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen zijn meer dan symbolen en regels die je moet onthouden. Wat gebeurt er met een hoeveelheid wanneer je er iets bij doet of juist iets weghaalt? Wat betekent het wanneer je een hoeveelheid meerdere keren neemt of eerlijk verdeelt? Door dit met concreet materiaal zichtbaar te maken, kun je zelf onderzoeken wat er tijdens een berekening gebeurt. Ook kijken we naar de betekenis van rekensymbolen zoals +, −, × en ÷, zodat duidelijk wordt welke handeling bij een symbool hoort.
Vervolgens leggen we de verbinding met sommen op papier. Daarbij kunnen ook breuken, kommagetallen en andere rekenonderdelen aan bod komen, afhankelijk van wat je nodig hebt. Het doel is dat rekenen niet alleen bestaat uit het volgen van aangeleerde stappen, maar dat je steeds beter begrijpt waarom een berekening werkt.
Rekenen kom je overal tegen
Rekenen gebeurt niet alleen op school. Ook in het dagelijks leven kom je voortdurend getallen, hoeveelheden en tijd tegen. Denk aan iets kopen in een winkel, uitrekenen hoeveel geld er overblijft, de klok lezen om te weten wanneer je moet vertrekken of inschatten hoelang iets duurt. Hoeveel wisselgeld krijg je terug? Hoe laat moet je vertrekken om op tijd te komen? En als een recept voor vier personen is, hoeveel heb je dan nodig voor zes personen?
Voor volwassenen kunnen daar andere situaties bij komen. Misschien moet je tijdens je werk hoeveelheden berekenen, een planning maken of een rekentoets halen voor je opleiding. Ook het vergelijken van prijzen, begrijpen van een energierekening of inschatten of een aankoop binnen je budget past, kan lastig zijn. Wat voor anderen vanzelfsprekend lijkt, kan veel denkwerk en onzekerheid met zich meebrengen.
Daarom gaat het binnen de begeleiding niet alleen om het maken van sommen op papier. We willen dat je begrijpt wat getallen, hoeveelheden en tijd betekenen en hoe je die kennis in verschillende situaties kunt gebruiken. Een rekenregel uit het hoofd kennen is iets anders dan begrijpen wanneer en waarom je die kunt toepassen. Door verbanden zichtbaar te maken en vanuit begrip te werken, krijg je de mogelijkheid om het geleerde ook buiten de rekenles te gebruiken. Dat kan helpen om met meer vertrouwen om te gaan met situaties waarin rekenen een rol speelt.
Wat leer je tijdens de begeleiding?
Iedereen met dyscalculie is anders. Waar de één moeite heeft met het begrijpen van hoeveelheden en eenvoudige sommen, loopt een ander vooral vast bij tafels, delen, breuken of klokkijken. Ook de manier waarop iemand leert en wat al wordt beheerst, kunnen sterk verschillen. Het Davis Dyscalculie Programma heeft een vaste basis, maar binnen die opbouw kijken we steeds naar de persoonlijke hulpvraag en welke onderdelen extra aandacht vragen.
Tijdens de begeleiding werken we onder andere aan:
- het bewust richten van de aandacht en het herkennen van verwarring
- het reguleren van energie en het loslaten van spanning
- het begrijpen van basisbegrippen zoals verandering, tijd, volgorde en oorzaak en gevolg
- het herkennen en begrijpen van getallen, hoeveelheden en plaatswaarde
- het begrijpen van optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen
- het betekenis geven aan cijfers, rekensymbolen en abstracte rekenwoorden
- het ontwikkelen van inzicht in tijd en klokkijken
- het toepassen van rekenbegrip bij breuken, kommagetallen en verhaalsommen
Welke onderdelen meer tijd vragen, hangt af van de persoonlijke hulpvraag en de ontwikkeling tijdens het traject. We kijken steeds wat al duidelijk is, waar nog verwarring ontstaat en welke volgende stap daarbij aansluit. Het gaat niet om zoveel mogelijk sommen maken, maar om het ontwikkelen van begrip en vaardigheden waarop je verder kunt bouwen.
Wat vraagt de begeleiding van jou of je kind?
Een Davis Dyscalculie Programma is geen begeleiding waarbij je alleen maar luistert naar uitleg of sommen maakt die iemand anders heeft uitgekozen. Je gaat zelf aan de slag, onderzoekt wat bepaalde begrippen betekenen en leert de aangeleerde technieken bewust te gebruiken. Dat vraagt actieve deelname en de bereidheid om op een andere manier naar rekenen te kijken.
Daarom is het belangrijk dat je zelf iets wilt veranderen. Voor een kind kan dat betekenen dat het eindelijk wil begrijpen hoe de tafels werken, wil leren klokkijken of minder onzeker wil worden wanneer er gerekend moet worden. Als volwassene wil je misschien gemakkelijker met geld omgaan, een rekentoets halen of tijdens je werk minder afhankelijk zijn van anderen. Je hoeft nog niet te weten waar de problemen vandaan komen of hoe je die kunt aanpakken. Ook hoef je rekenen niet leuk te vinden. Maar er moet wel een eigen wens zijn om iets te leren of makkelijker te kunnen. Dat geldt ook voor kinderen. Als ouder kun je graag willen dat je kind beter leert rekenen, maar het is belangrijk dat je kind zelf ook iets wil veranderen. Tijdens de kennismaking en intake kijken we daarom niet alleen naar de rekenproblemen, maar ook naar de persoonlijke doelen.
Hoe ziet de begeleiding eruit?
We beginnen met een kosteloze (telefonische) kennismaking. Daarin bespreken we waar jij of je kind tegenaan loopt, welke hulp er al is geweest en wat je graag zou willen veranderen. Ook is er ruimte om vragen te stellen over de Davis-methode en de begeleiding.
Wanneer het programma mogelijk aansluit bij de hulpvraag, volgt een intake. Daarbij kijken we uitgebreider naar de manier waarop je denkt en leert, waar verwarring ontstaat en wat je zelf graag wilt bereiken. Bij kinderen betrekken we uiteraard ook de ouders. Daarna volgt een rekentest. Deze helpt om beter in beeld te krijgen waar de rekenproblemen liggen en of de Davis-begeleiding passend is. Het is geen diagnostisch onderzoek waarmee dyscalculie kan worden vastgesteld.
Voor het Davis Dyscalculie Programma gaan we uit van minimaal 60 uur individuele begeleiding, zowel voor kinderen als voor volwassenen. De eerste fase bestaat meestal uit zeven begeleidingsdagen van zes uur, verspreid over drie tot vier weken. Bij kinderen vinden deze dagen doorgaans onder schooltijd plaats. Dat betekent niet dat er zes uur achter elkaar wordt gerekend. We wisselen het werken met Davis-technieken, klei en concreet rekenmateriaal af met spelletjes en andere activiteiten. Zo blijft de begeleiding afwisselend. We houden rekening met het tempo en de belastbaarheid van de deelnemer en passen de dagindeling aan wanneer dat nodig is. Bij volwassenen stemmen we de planning in overleg af.
Na deze eerste 42 uur volgen aanvullende begeleidingsmomenten om het geleerde verder te verdiepen en toe te passen. We stemmen de inhoud en verdeling daarvan af op de persoonlijke doelen en ontwikkeling. Ook tussen de begeleidingsmomenten is het belangrijk om met het geleerde aan de slag te blijven. Bij kinderen betrekken we de ouders en geven we handvatten om thuis verder te oefenen. Volwassenen leren hoe ze de technieken en nieuwe inzichten zelfstandig kunnen toepassen in hun dagelijks leven, tijdens hun studie of op het werk.
Wat kan de begeleiding opleveren?
Wanneer rekenen al jarenlang moeilijk is, kan dat veel invloed hebben op het zelfvertrouwen. Misschien durft jouw kind nauwelijks meer een antwoord te geven, raakt het gespannen zodra er gerekend moet worden of is het ervan overtuigd dat het nooit zal leren rekenen. Als volwassene kun je onzeker worden wanneer je in het bijzijn van anderen iets moet uitrekenen, of situaties vermijden waarin je bang bent fouten te maken. Tijdens de begeleiding werken we daarom niet alleen aan het begrijpen van getallen en rekenbewerkingen, maar ook aan het herkennen van verwarring en het ontwikkelen van meer vertrouwen in de eigen mogelijkheden.
Een verandering kan beginnen wanneer je ontdekt waarom een som op een bepaalde manier werkt, in plaats van alleen de stappen te onthouden. Misschien lukt het beter om uit te leggen hoe je tot een antwoord komt, kun je een eerder geleerd begrip in een nieuwe situatie gebruiken of raak je minder snel de draad kwijt. Ook leer je de Davis-technieken te gebruiken wanneer je merkt dat de aandacht wegvalt of iets onduidelijk wordt.
Wat de begeleiding uiteindelijk oplevert, verschilt per persoon. Het hangt onder andere af van waar de rekenproblemen liggen, wat al wordt beheerst en hoe het geleerde na de intensieve begeleiding verder wordt toegepast. Het doel is niet alleen vooruitgang bij het rekenen, maar ook meer grip krijgen op het eigen leerproces en met meer vertrouwen nieuwe rekenuitdagingen aangaan.
Welke begeleiding past bij jou of je kind?
Misschien is dyscalculie bij jou of je kind vastgesteld en zoek je begeleiding die verder gaat dan extra uitleg en oefenen. Of misschien zijn de rekenproblemen al lange tijd hardnekkig, ondanks alle hulp die er is geweest. Je merkt dat rekenen veel moeite blijft kosten, maar weet niet goed wat er nog mogelijk is.
Niet iedereen heeft dezelfde begeleiding nodig. Soms is het belangrijk om eerst beter te onderzoeken waar de rekenontwikkeling is vastgelopen en welke onderdelen van de basis nog onvoldoende duidelijk zijn. Een rekenonderzoek kan daarbij helpen om meer inzicht te krijgen. Bij anderen kan een gericht rekentraject passend zijn, terwijl het Davis Dyscalculie Programma juist een mogelijkheid is wanneer de rekenproblemen hardnekkig blijven en een uitgebreidere aanpak gewenst is. Meer over de verschillende mogelijkheden lees je op de pagina Hulp bij rekenproblemen.
Je hoeft vooraf niet zelf te bepalen welke begeleiding het beste aansluit. Tijdens een kosteloze kennismaking bespreken we wat er speelt, welke hulp er al is geweest en wat je graag zou willen veranderen. Samen kijken we welke volgende stap passend kan zijn, zodat je weer verder kunt met rekenen of je kind daarbij geholpen kan worden.