Je kind maakt steeds dezelfde fout. Maar is die fout wel het echte probleem?
Anders kijken naar vastlopen bij lezen, spelling en rekenen
Je kind leest een woord verkeerd, maakt opnieuw dezelfde spelfout of komt bij een som alweer op het verkeerde antwoord uit. Misschien heb je het al een paar keer uitgelegd en weet je bijna zeker dat je kind het eigenlijk kan. Toch gaat het opnieuw mis. Als ouder wil je dan helpen. Je legt het nog een keer uit, verbetert de fout of besluit samen extra te oefenen.
Dat is heel begrijpelijk. Maar ik wil je uitnodigen om eens op een andere manier naar zo’n fout te kijken. Want wat als de fout die je ziet niet het echte probleem is, maar vooral het gevolg van iets wat daarvoor al is gebeurd?
Wat gebeurt er vóórdat het fout gaat?
In mijn begeleiding zie ik regelmatig kinderen die een woord de ene dag zonder moeite lezen en er de volgende dag ineens op vastlopen. Een kind kan thuis laten zien dat het een som begrijpt, maar tijdens een toets niet meer weten hoe het moet. Of het kan een spellingregel prima vertellen, maar die tijdens het schrijven toch niet toepassen.
Op zo’n moment vind ik het interessanter om te onderzoeken wat er gebeurt dan om alleen naar het foute antwoord te kijken. Waarom lukt iets het ene moment wel en het andere moment niet? Waar begint het kind te twijfelen en wat gebeurt er daarna?
Twee kinderen kunnen precies dezelfde fout maken, terwijl er iets heel anders achter zit. Misschien begrijpt het ene kind een bepaald begrip nog niet goed. Een ander heeft een strategie geleerd en keurig onthouden welke stappen het moet zetten, zonder echt te begrijpen waarom die stappen werken. Weer een ander weet precies wat het moet doen, maar raakt bij spanning of onzekerheid het overzicht kwijt. De fout die je uiteindelijk ziet, vertelt dus maar een deel van het verhaal.
Kijk eens naar hoe je kind het doet
Daarom kijk ik graag verder dan alleen naar het antwoord. Ik wil weten hoe een kind bij dat antwoord komt. Gaat het ineens sneller werken, begint het te gokken of wordt het juist stil? Probeert het verschillende regels tegelijk toe te passen? Of hoor je al snel: ‘Ik kan dit niet’? Dat zijn voor mij geen onbelangrijke dingen die toevallig naast het leren gebeuren. Het zijn signalen die iets kunnen vertellen over waar het leren begint vast te lopen.
Als ouder herken je misschien dat je op zo’n moment automatisch gaat helpen: ‘Lees nog eens goed’, ‘Denk aan de regel’, ‘Je moet eerst dit doen en daarna dat’ of ‘Deze hebben we gisteren nog geoefend.’ Probeer eens om heel even te wachten met uitleggen en word nieuwsgierig naar hoe je kind de opdracht probeert aan te pakken. Je kunt bijvoorbeeld vragen: ‘Hoe dacht je hierover?’, ‘Kun je me laten zien wat je deed?’ of ‘Tot waar wist je het nog wel?’
Zelf vind ik vooral de vraag ‘Laat eens zien hoe jij het doet’ waardevol. Je kind hoeft dan niet uit te leggen waarom iets fout ging, maar kan je meenemen in zijn manier van denken. Soms zie je dan ineens iets wat je aan het uiteindelijke antwoord nooit had kunnen zien.
Een kind kan bij het leren bovendien merken dat het ene makkelijker gaat dan het andere. Het kan bijvoorbeeld moeite hebben met automatiseren, informatie uit het hoofd leren of stap voor stap werken, terwijl het juist sterk kan zijn in verbanden zien, ruimtelijk denken of het overzien van het grotere geheel. Alleen kijken naar wat fout gaat, vertelt daarom maar een deel van het verhaal.
Verwarring is niet alleen maar vervelend
Verwarring hoort bij leren. Wanneer iets nieuw of ingewikkeld is, hoeft je kind het niet meteen te begrijpen. Het wordt lastiger wanneer die verwarring blijft bestaan en je kind ondertussen wel verder moet. Wat er dan gebeurt, verschilt per kind. Het ene kind gaat gokken, het andere grijpt terug op een regel die het ergens heeft geleerd. Een ander gaat juist harder werken, sneller lezen of steeds opnieuw beginnen. Misschien herken je ook dat je kind naar een blad kijkt en eigenlijk niet meer weet waar het moet beginnen.
Aan de buitenkant zie je uiteindelijk vooral de fout, maar vóór die fout kan al van alles zijn gebeurd. Daarom zie ik verwarring niet alleen als iets wat zo snel mogelijk opgelost moet worden. Het geeft ook informatie. Als we kunnen ontdekken waar de verwarring ontstaat, kunnen we terug naar het punt waarop het nog wel duidelijk was en van daaruit opnieuw verder bouwen.
Meer oefenen is niet altijd de oplossing
Soms is extra oefenen precies wat een kind nodig heeft. Maar soms kun je blijven oefenen en blijft dezelfde fout terugkomen, omdat het probleem ergens anders zit. Misschien ontbreekt het begrip van een woord, getal of rekenhandeling. Misschien is een eerdere stap niet stevig genoeg. Misschien heeft je kind een manier aangeleerd die bij eenvoudige opdrachten nog werkt, maar niet meer zodra het moeilijker wordt. Of misschien raakt je kind het overzicht kwijt wanneer er meerdere dingen tegelijk van hem worden gevraagd.
Als ouder hoef je dat allemaal niet meteen te kunnen oplossen. Maar je kunt wel anders gaan kijken. Niet alleen: ‘Hoe krijg ik mijn kind zover dat het dit goed doet?’, maar ook: ‘Wat gebeurt er waardoor mijn kind hier vastloopt?’ Die tweede vraag kan je soms veel verder brengen.
Hetzelfde geldt voor uitleg. Als een kind iets niet begrijpt, zijn we geneigd het nog een keer uit te leggen of de uitleg op te delen in nóg kleinere stapjes. Dat kan helpen, maar niet bij ieder kind. Sommige kinderen moeten juist eerst het grotere geheel kunnen zien. Waar gaat dit over? Waarom moet ik dit weten? En waar werken we naartoe? Pas als dat duidelijk is, krijgen de losse stappen betekenis.
Probeer het zelf eens
De volgende keer dat je kind tijdens het lezen, spelling, rekenen of huiswerk ergens op vastloopt, probeer dan niet meteen te verbeteren of uit te leggen. Kijk eerst eens wat er gebeurt. Zie je twijfel ontstaan? Verandert het tempo? Wordt je kind onrustig of juist heel stil? Begint het te gokken? Vraag daarna eens: ‘Laat eens zien hoe jij hierover dacht.’
Luister naar het antwoord zonder het meteen te corrigeren. Misschien valt je iets op wat je nog niet eerder had gezien. En zo niet, dan hoef je ook niet meteen een antwoord te hebben. Je hoeft het probleem niet direct op te lossen. Want een fout is niet alleen iets wat verbeterd moet worden. Het kan ook een ingang zijn om beter te begrijpen waar je kind vastloopt.
Anders kijken naar leren
In deze serie neem ik je mee in wat er kan gebeuren wanneer je kind vastloopt met leren. Niet alleen wat je aan de buitenkant ziet, maar vooral wat er daarvóór gebeurt en wat je kind nodig kan hebben om weer verder te kunnen.