Waarom een klein woord helemaal niet makkelijk hoeft te zijn
Sommige woorden lijken moeilijk en andere juist heel eenvoudig. Een lang woord met veel letters ziet er ingewikkeld uit, terwijl woorden als de, het, van, in, als en of nauwelijks opvallen. Ze zijn kort, komen voortdurend voor en volwassenen lezen ze meestal zonder erbij na te denken. Toch kunnen juist zulke woorden voor een kind lastig zijn.
Dat klinkt misschien vreemd. Want als een kind een veel langer woord zonder moeite leest, waarom struikelt het dan steeds opnieuw over zo’n klein woordje? Om dat beter te begrijpen, kun je het verschil eerst zelf ervaren.
Probeer het zelf eens
Hieronder staat een weerbericht waar een aantal woorden uit is gehaald. Probeer het eens te lezen zonder meteen naar de ontbrekende woorden eronder te kijken. Kun je volgen wat er precies met het weer gaat gebeuren?
Vanochtend valt ___ plaatselijk ___ regen ___ blijft ___ bewolkt. ___ ___ ___ ochtend wordt ___ ___ ___ midden ___ zuiden droog ___ ___ schijnt ___ zon ___ ___ ___. ___ wind ___ westelijke richtingen ___ ___ ___ krachtig, ___ ___ kust ___ ___ ___ IJsselmeer krachtig ___ hard, windkracht 6-7. ___ ___ Waddengebied komen ___ ___ windstoten voor ___ ongeveer 75 km/u.
Dit zijn de woorden die ontbreken:
er – eerst – en – het – later – in – de – het – in – het – en – en – dan – de – af – en – toe – de – uit – is – matig – tot – vrij – aan – de – en – boven – het – tot – in – het – dan – nog – van
En nu het volledige weerbericht:
Vanochtend valt er plaatselijk eerst regen en blijft het bewolkt. Later in de ochtend wordt het in het midden en zuiden droog en dan schijnt de zon af en toe. De wind uit westelijke richtingen is matig tot vrij krachtig, aan de kust en boven het IJsselmeer krachtig tot hard, windkracht 6-7. In het Waddengebied komen dan nog windstoten voor van ongeveer 75 km/u.
Waarschijnlijk herkende je in de eerste versie nog allerlei informatie. Regen, bewolkt, ochtend, zuiden, droog, zon, wind, kust, IJsselmeer en windstoten geven behoorlijk wat houvast. Toch is het veel moeilijker om van al die losse informatie weer een duidelijk weerbericht te maken. De woorden die ontbreken, helpen namelijk om de informatie met elkaar te verbinden en duidelijk te maken wanneer, waar en hoe iets gebeurt.
Het gaat niet alleen om de lengte van een woord
Veel van de woorden die uit het weerbericht zijn gehaald, zijn klein: er, en, het, in, de, is, aan, van, dan en nog. Maar er staan ook woorden tussen als eerst, later, matig en boven. Het gaat dus niet alleen om het aantal letters. Wat veel van deze woorden gemeen hebben, is dat ze minder gemakkelijk een duidelijk beeld oproepen.
Bij regen, zon, wind of kust kun je je waarschijnlijk direct iets voorstellen. Bij woorden als de, of, als, van of er is dat veel lastiger. Je kent ze, je gebruikt ze voortdurend en als volwassen lezer denk je nauwelijks meer over hun betekenis na. Voor een kind hoeft die betekenis echter niet net zo vanzelfsprekend te zijn. Een woord kan kort zijn, vaak voorkomen en technisch eenvoudig te lezen zijn, terwijl het toch weinig houvast geeft.
Lezen is meer dan woorden uitspreken
Tijdens het lezen moet een kind voortdurend betekenis opbouwen. Het gaat niet alleen om het herkennen van letters en het correct uitspreken van woorden, maar ook om begrijpen wie iets doet, wat er gebeurt en hoe de verschillende delen van een zin of tekst bij elkaar horen. Als een woord daarin geen duidelijke betekenis heeft, kan de samenhang ongemerkt verloren gaan.
Een kind hoeft dan niet meteen te stoppen met lezen. Het kan technisch nog een tijdje doorgaan, terwijl het begrip van de tekst steeds verder verdwijnt. Soms merk je het pas wanneer een woord wordt overgeslagen of verwisseld, een zin opnieuw wordt gelezen of je kind onderaan de bladzijde niet meer goed weet waar de tekst over ging. Ook bij begrijpend lezen is het daarom interessant om niet alleen naar het uiteindelijke antwoord te kijken, maar ook naar wat er tijdens het lezen gebeurt.
Dat sluit aan bij deel 1 van Anders kijken naar leren. Een fout vertelt niet altijd het hele verhaal. Soms helpt het om te kijken naar wat er vlak vóór die fout gebeurde en waar de betekenis mogelijk verloren ging.
En bij dyslexie?
Bij sommige kinderen met dyslexie valt op dat juist kleine, abstracte woorden regelmatig worden overgeslagen, verwisseld of verkeerd gelezen. Dat betekent niet dat ieder kind met dyslexie om dezelfde reden moeite heeft met deze woorden. Het is wel iets waar binnen de Davis-methode specifiek naar wordt gekeken.
Daarbij gaat het niet alleen om het herkennen van de letters of het onthouden van de juiste uitspraak, maar ook om de betekenis die een woord voor een kind heeft. Wanneer een woord geen duidelijke betekenis oproept, kan het tijdens het lezen steeds opnieuw voor verwarring zorgen. In Waarom kleine woorden lastig zijn bij dyslexie lees je meer over hoe daar binnen de Davis-methode mee wordt gewerkt.
Kort betekent niet automatisch eenvoudig
Als je kind zonder moeite een lang woord leest en even later struikelt over een woordje als of, kan dat tegenstrijdig lijken. Het kleine woord ziet er immers veel eenvoudiger uit. Maar wat eenvoudig oogt op papier, hoeft voor je kind niet automatisch gemakkelijk te begrijpen te zijn.
Een woord dat voor jou zo vanzelfsprekend is dat je er niet eens meer over nadenkt, kan voor je kind dus toch lastig zijn. Kort betekent niet automatisch eenvoudig. Alleen al dat weten kan soms verklaren waarom je kind juist over die kleine woorden blijft struikelen.
Anders kijken naar leren
In deze serie neem ik je mee in wat er kan gebeuren wanneer je kind vastloopt met leren. Niet alleen wat je aan de buitenkant ziet, maar vooral wat er daarvóór gebeurt en wat je kind nodig kan hebben om weer verder te kunnen.