Waarom sommige kinderen prima kunnen lezen en toch de draad van een tekst kwijtraken
Bijna 40 procent van de Nederlandse 15-jarigen kan niet goed genoeg lezen om goed mee te komen op school en in de maatschappij. Dat blijkt uit de nieuwste PISA-resultaten over de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren.
Dat is een zorgwekkend cijfer. Maar wat betekent niet goed kunnen lezen eigenlijk?
Want een tekst kunnen lezen en begrijpen wat er staat, zijn twee verschillende dingen.
Lezen is meer dan woorden herkennen
Bij leesproblemen denken we vaak aan kinderen die langzaam lezen, woorden verkeerd lezen of dyslexie hebben. Maar er zijn ook kinderen die technisch prima kunnen lezen en toch moeite hebben om een tekst te begrijpen. Ze lezen een bladzijde en weten daarna nauwelijks waar die over ging. Of ze moeten steeds opnieuw teruglezen om een vraag te kunnen beantwoorden.
Begrijpend lezen vraagt namelijk veel tegelijk. Een kind moet woorden begrijpen, informatie onthouden, verbanden leggen, hoofd- en bijzaken onderscheiden en nieuwe informatie koppelen aan wat het al weet. Als ergens in dat proces iets misgaat, kan een kind de draad van een tekst kwijtraken.
Waar gaat het mis?
Daar is niet één antwoord op.
Voor het ene kind kost het lezen van de woorden zelf zoveel aandacht dat er weinig ruimte overblijft voor de inhoud. Een ander kent te weinig woorden, heeft moeite om informatie vast te houden of ziet de verbanden tussen zinnen niet. Ook kleine woorden kunnen verrassend belangrijk zijn. Woorden als hoewel, tenzij, ondanks en daardoor bepalen hoe delen van een tekst met elkaar samenhangen. Als de betekenis daarvan niet duidelijk is, kan ook de betekenis van de hele zin veranderen.
Hetzelfde zichtbare probleem – een kind dat niet begrijpt wat het leest – kan dus verschillende oorzaken hebben.
Meer lezen alleen is niet altijd genoeg
Natuurlijk is veel lezen belangrijk. Kinderen die lezen komen meer woorden tegen, vergroten hun kennis en doen ervaring op met verschillende soorten teksten. Maar als een kind niet begrijpt hoe het betekenis uit een tekst haalt, is alleen meer lezen niet altijd de oplossing.
Dan is een andere vraag minstens zo belangrijk:
Waar raakt het kind de betekenis van de tekst kwijt?
Bij woorden die het niet begrijpt? Bij lange zinnen? Bij het onthouden van informatie? Of bij het leggen van verbanden? Pas als duidelijk is waar het misgaat, kun je kijken wat een kind nodig heeft. Die manier van kijken komt ook terug in Anders kijken naar leren – deel 1, waarin ik verder inga op wat er gebeurt vóórdat een kind vastloopt.
Begrijpend lezen is overal
Goed kunnen begrijpen wat je leest is bovendien niet alleen belangrijk bij Nederlands. Het is nodig bij geschiedenis, aardrijkskunde en biologie, maar ook bij rekenen. Een kind kan bijvoorbeeld prima kunnen rekenen en toch moeite hebben met redactiesommen, omdat het niet goed uit de tekst kan halen wat er wordt gevraagd. Daarom zijn de nieuwe cijfers niet alleen een signaal dat jongeren beter moeten leren lezen. Ze laten vooral zien hoe belangrijk het is dat kinderen begrijpen wat ze lezen.